مصدق بدون نفت؛ از تولد تا ۱۳۲۰

کتاب «مصدق بدون نفت؛ از تولد تا ۱۳۲۰» نوشته رسول رئیس‌جعفری، روایتی مستند از زندگی و اندیشه محمد مصدق در شش دهه نخست زندگی اوست؛ سال‌هایی که پیش از ملی شدن صنعت نفت، شخصیت سیاسی و فکری مصدق را شکل دادند. نویسنده با فاصله گرفتن از روایت‌های کلیشه‌ای، به مقاطع مهمی چون تحصیل مصدق در اروپا، مخالفت با قرارداد ۱۹۱۹، موضع او در برابر خلع قاجار و نقد اقتصادی‌اش به پروژه راه‌آهن سراسری رضاشاه می‌پردازد.

فرشاد مؤمنی در مقدمه مفصل کتاب، با نگاهی نهادگرایانه، مصدق را «انسان تراز توسعه» می‌خواند و جایگاه او را در بستر تحولات سیاسی و اقتصادی ایران تحلیل می‌کند. «مصدق بدون نفت» تلاشی است برای شناخت مصدق پیش از آنکه نامش با نهضت ملی شدن صنعت نفت پیوند بخورد و تصویری مستند و واقع‌بینانه از روند شکل‌گیری اندیشه و کنش سیاسی او ارائه دهد.

رسول رئیس‌جعفری (متولد ۱۳۶۳) اقتصاددان، پژوهشگر نهادگرا و دانش‌آموخته دکتری اقتصاد از دانشگاه تهران است. او در کنار سوابق مدیریتی در حوزه‌های بورس، سرمایه‌گذاری و بودجه، به عنوان پژوهشگر با «موسسه مطالعات دین و اقتصاد» همکاری دارد.
تمرکز اصلی او بر اقتصاد سیاسی و تاریخ تکنوکراسی در ایران است. از مهم‌ترین آثار او می‌توان به کتاب‌های «مصدق بدون نفت» و «روایت یک فروپاشی» (تحلیل ساختار اقتصادی پهلوی) اشاره کرد.

مصدق دو بار از مشاغل سیاسی کناره گرفت؛ بار اول زمانی که از سوییس و نوشاتل بازگشت و به فعالیت‌های پژوهشی و علمی گسترده پرداخت، و بار دوم در سال ۱۳۰۲ که نماینده مجلس شد و بار دیگر آثار علمی قابل توجهی از او منتشر شد که تاکنون به آن پرداخته نشده است.

او پس از ورود به مجلس پنجم، دو کتاب مهم نوشت. کتاب «حقوق پارلمانی در ایران و اروپا» که به مسایلی حقوقی مانند حد نصاب، وکالت از رای، تهاتر و عضو علی‌البدل، بیان مذاکره و لوایح قانونی و اصلاحات، حق تقدم، قوانین و قواعد بعضی پارلمان‌های ممالک، رای اجباری و اختیاری و ممتنع، رای موجه، طریقه اتخاذ رای، اکثریت مطلق و نسبی، تغییر در رای صحیح و فاسد پارلمان و... پرداخته است.