فرایند طراحی تئاتر

فرایند طراحی تئاتر ترجمه‌ی فارسی کتاب Stagecraft Fundamentals: A Guide and Reference for Theatrical Production نوشته‌ی ریتا کوگلر کارور است؛ اثری جامع و آموزشی که با هدف آشنا کردن مخاطبان با تمامی جنبه‌های فنی و اجرایی تولید یک نمایش نوشته شده است. این کتاب با نگاهی نظام‌مند، مسیر شکل‌گیری یک اثر نمایشی را از نخستین مراحل طراحی و برنامه‌ریزی تا اجرای نهایی روی صحنه دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که موفقیت یک اجرا، حاصل همکاری هماهنگ میان طراحان، کارگردان، مدیر صحنه و دیگر اعضای گروه تولید است.

کوگلر در این کتاب، مفاهیم بنیادین طراحی صحنه، نورپردازی، طراحی لباس، گریم، صدا، دکور، وسایل صحنه، جلوه‌های ویژه، مدیریت صحنه، ایمنی و برنامه‌ریزی تولید را به زبانی روشن و کاربردی شرح می‌دهد. ویژگی برجسته‌ی کتاب، تکیه بر تجربه‌های عملی و بهره‌گیری از صدها تصویر، نمودار، نقشه و نمونه‌ی واقعی از اجراهای تئاتری است که به درک بهتر مباحث کمک می‌کند. به همین دلیل، کتاب تنها به بیان مباحث نظری بسنده نمی‌کند، بلکه خواننده را با روند واقعی طراحی و اجرای یک نمایش، چالش‌های تولید و شیوه‌ی همکاری میان بخش‌های مختلف یک پروژه‌ی نمایشی آشنا می‌سازد.

«فرایند طراحی تئاتر» از جمله منابع دانشگاهی معتبر در آموزش فنون صحنه به شمار می‌آید و برای دانشجویان رشته‌های تئاتر، طراحی صحنه، کارگردانی و هنرهای نمایشی، همچنین هنرجویان، مدرسان و فعالان حرفه‌ای تئاتر کتابی ارزشمند و کاربردی است. جامعیت مطالب، ساختار آموزشی منظم و پرداختن به استانداردهای روز تولید نمایش، این اثر را به یکی از کامل‌ترین کتاب‌های مقدماتی در حوزه‌ی طراحی و تولید تئاتر تبدیل کرده است؛ کتابی که هم می‌تواند به‌عنوان مرجع آموزشی در دانشگاه‌ها مورد استفاده قرار گیرد و هم راهنمایی عملی برای گروه‌های نمایشی در فرایند تولید آثار صحنه‌ای باشد.

ریتا کوگلر کارور (متولد ۱۹۶۳) طراح نور، کارگردان هنری، مدرس و نویسنده‌ی آمریکایی است. او دارای مدرک کارشناسی طراحی تئاتر از کالج سیدر کرست و کارشناسی ارشد طراحی نور از دانشگاه نیویورک (NYU) است و بیش از سه دهه در حوزه‌ی تئاتر، اپرا، رقص و تلویزیون فعالیت حرفه‌ای داشته است. کارور به‌عنوان طراح نور در پروژه‌های برادوی، آف‌برادوی و تئاترهای منطقه‌ای آمریکا همکاری کرده و علاوه بر فعالیت‌های اجرایی، سال‌ها به تدریس و سخنرانی در زمینه‌ی طراحی صحنه و تولید تئاتر پرداخته است.

کارور برنده‌ی جایزه‌ی امی برای طراحی نور مراسم افتتاحیه‌ی المپیک سیدنی ۲۰۰۰ است و برای برنامه‌ی تلویزیونی Montel Williams Show نیز نامزد دریافت جایزه‌ی امی شده است. تجربه‌ی گسترده‌ی او در عرصه‌ی حرفه‌ای، همراه با سابقه‌ی آموزشی، باعث شده است کتاب‌هایش از مهم‌ترین منابع دانشگاهی آموزش فنون صحنه و تولید تئاتر در بسیاری از دانشکده‌های هنر و تئاتر جهان باشند.

برگردان کتاب‌های آموزشی همچون «فرایند طراحی تئاتر» نوشته‌ی ریتا کوگلر، افزون بر آنچه که به ما، به‌عنوان مواد آموزشی می‌آموزد، می‌تواند نمونه و تجربه‌ای از «زبان آموزشی» در زبان فارسی باشد. جالب‌تر اینکه ریتا کوگلر، این کتاب آموزشی را به زبانی بامزه و آمیخته به شوخی نوشته تا از ملالِ جدیت آموزشی کاسته باشد؛ هر چند شاید این ویژگی، به تمامی به فارسی نیامده باشد، ولی رگه‌هایی از آن را همچنان خواهید یافت. به عنوان فصل‌ها نگاه کنید... این کتاب را می‌توانید با لبخند بخوانید.

فرهاد مهندس‌پور
شهریور ۱۴۰۴